Klopt dit wel?

Op grond van artikel 26 van de Huisvestingswet 2014 zijn gemeenten verplicht vergunninghouders (statushouders) te huisvesten vóór reguliere woningzoekenden. Deze voorrangsregel geldt ongeacht hoe lang andere woningzoekenden al op de wachtlijst staan. In 2025 gaat het om 28.000 personen nationaal — waarvan ~41% nareizigers (gezinshereniging).

In 2015–2016 bedroeg het asielbudget circa €1,5–2 miljard. Het geraamde budget voor 2025 is €8,5 miljard — een vervijfvoudiging. De kostenstijging zit in hogere opvangkosten per persoon (COA-tarief steeg van ~€35 naar ~€75/dag), langere verblijfsduren door IND-achterstanden en uitbreiding van begeleiding en juridische bijstand.

Het inwilligingspercentage verschilt sterk per nationaliteit. Syriërs (>90%), Eritreeërs (~85%) en Jemenieten (~80%) krijgen bijna altijd een vergunning. Marokkanen, Algerijnen en Tunesiërs worden vrijwel altijd afgewezen (<5%). Het gemiddelde inwilligingspercentage lag in 2023 op circa 55%, maar daalde in 2025 naar 35% door strengere IND-criteria en een verschoven nationaliteitsmix. Wie wordt afgewezen kan echter jarenlang in procedure blijven via herhaalaanvragen en hoger beroep.

De wettelijke beslistermijn is zes maanden, maar de IND overschrijdt die structureel. In 2023–2024 wachtten tienduizenden asielzoekers langer dan twee jaar op een beslissing. De Staat werd meerdere malen door rechters veroordeeld tot het betalen van dwangsommen wegens termijnoverschrijding. De achterstanden zijn mede oorzaak van de oplopende opvangkosten.

Er is geen opt-out. Artikel 26 Huisvestingswet verplicht elke gemeente — van Amsterdam tot een dorp van 2.000 inwoners — een evenredig aandeel te huisvesten op basis van bevolkingsaandeel. Gemeenten die hun taakstelling niet halen riskeren een indeplaatsstelling: de provincie neemt dan de taak over en verhaalt de kosten op de gemeente.

Nareizigers doorlopen een aparte MVV-procedure (machtiging tot voorlopig verblijf) via de Nederlandse ambassade in het herkomstland of een buurland. De procedure duurt gemiddeld 12 tot 24 maanden na erkenning van de hoofdpersoon. Pas daarna komen zij naar Nederland en worden zij als aparte taakstelling opgelegd aan gemeenten — vandaar de recordhoogte van 41% nareizigers in de taakstelling 2025.

De asielketen (COA, IND, DT&V, gemeentelijke opvang, rechtsbijstand, tolken en begeleiding) vertegenwoordigt in 2024 naar schatting 20.500 voltijdsbanen. De Nationale Politie telt circa 20.000 fte. Ter vergelijking: in 2018 waren er ~12.000 fte in de asielketen, bij een vergelijkbare instroom — het personeelsbestand groeide dus sneller dan de instroom.

Afhankelijk van het referentiepunt. De instroom daalde van het recordjaar 2023 (48.500) naar 2024 (44.000) — een daling van ~9%. Maar vergeleken met 2018 (26.975) of het COVID-dal van 2020 (17.585) is de huidige instroom historisch zeer hoog. De nareizigersstroom stijgt bovendien nog steeds, wat het totale aantal te huisvesten personen opdrijft los van de directe instroom.

Gedeeltelijk juist. De EU-Opvangrichtlijn (2013/33/EU) verplicht lidstaten tot opvang van asielzoekers tijdens de procedure. De Dublin-Verordening bepaalt welk land verantwoordelijk is — in principe het eerste EU-land van binnenkomst. Nederland hoeft dus niet iedere asielzoeker te behandelen, maar in de praktijk weigeren andere lidstaten vaak terugname, waardoor Nederland de procedures zelf afhandelt. De verplichting geldt dus wel, maar het systeem lekt.

Het COA-dagtarief per opvangplaats steeg van circa €35 in 2018 naar €75–110 in 2024, afhankelijk van de opvanglocatie (regulier AZC, noodopvang of crisisnoodopvang). Op jaarbasis komt dat op ~€40.000 per persoon voor reguliere opvang. Crisisnoodopvang — ingezet bij capaciteitspieken — kost €200–€250 per persoon per dag, oftewel tot ~€91.000 per jaar door hogere huurprijzen en externe inhuur. Bovenop de opvangkosten komen IND-procedures, rechtsbijstand en gemeentelijke begeleidingskosten.